Met het onthullen van een met de Essentre Multiwall CNC machine gefreesde tekst in een forse plaat CLT onthulde minister van Volkshuisvesting Elanor Boekholt-O’Sullivan maandagmorgen het nieuwe laboratorium van TNO. Dat is geheel ingericht op het maken van gelamineerde houtproducten en biobased plaatmateriaal.

Voor liefhebbers van innovatie in de biobased industrie is de ruime hal van het BioBuilt Lab in Zoetermeer een ware snoepwinkel. Het onderzoeksinstituut heeft fors geïnvesteerd in machines en apparaten waarmee grote proefstukken gemaakt kunnen worden en zelfs een bescheiden productie gedraaid kan worden.
Zo zijn er nu twee projecten onderweg waarbij respectievelijk een aantal woningen en een kantoorgebouw van C-CLT zullen worden gebouwd: kruislaaghout dat (deels) is gemaakt van circulair hout. In de nu geopende hal staat niet alleen een flinke werktafel waar met behulp van vacuümtechniek platen CLT kunnen worden gemaakt van 8×3 meter tot een dikte van 320 mm, er is ook een scanapparaat aangeschaft (van Microtec) dat houten planken en balken scant op spijkers en schroeven, en er is een robot is geprogrammeerd die die schroeven vervolgens uit het hout kan drukken.
TNO experimenteert voor dit C-CLT momenteel vooral met pallethout. Met de automatische afkortzaag (van fabrikant Weinig) kunnen de planken verzaagd worden. In het BioBuilt Lab staat een complete vingerlasstraat om kleine planken en balken vervolgens tot lange balken en lamellen te verlijmen. Op de vacuümpers kan indien nodig tot 2500 kuub (C-) CLT geproduceerd worden.

Hybride CLT met biobased vulling

De andere belangrijke lijn die in het BioBuilt Lab wordt gevolgd is de productie van plaatmateriaal uit reststromen uit de agrarische sector, zoals van lisdodde en paprikastengels. Hiervoor beschikt het lab nu over Twee persen van DV Hydraulics. Het onderzoeksinsituut wil bedrijven helpen de productie van dit soort materiaal in kwaliteit en kwantiteit te doen toenemen.
Daarnaast wordt er bij TNO ook sterk in geloofd dat dit plaatmateriaal in het CLT verlijmd kan worden. Het kan dan een isolerende laag vormen in het hart van het kruislaaghout en daarmee de energieprestatie van het bouwmateriaal verhogen. Bovendien zou deze techniek op hout besparen en een hoogwaardige toepassing van resthout betekenen. Dat het kán toonde TNO al met verschillende teststukken aan. Het is nu zoeken naar zo duurzaam mogelijke lijm en het aantonen dat deze platen constructief goed genoeg zijn om in de bouw in te zetten.
Het BioBased Lab, waar ook een apparaat voor de fabricage van forse gelamineerde balken staat, beschikt niet over eigen testopstellingen voor beproevingen, maar die zijn er wel volop in het al veel langer bestaande TNO BouwLinnovatielab in Delft.

én-én-én

Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan toonde zich zeer geïnteresseerd in al deze ontwikkelingen. Tim Vermeend (architect en bestuurslid van de BNA) was vanaf het begin bij de opzet van het BioBased Lab betrokken. Hij vertelde de minister een enthousiast verhaal over de opkomst van de houtbouw in Nederland en hoe TNO als instituut bedrijven daarbij kan helpen. Boekholt-O’Sullivan stelde dat ze voor de bouwversnelling stuurt op ‘én-én-én’: alle innovaties en ontwikkelingen tegelijk stimuleren. Een tijdje geelden bezocht ze al de houtenwoningfabriek van Plegt-Vos en een week geleden bezocht ze, samen met koningin Maxima, de natuurinclusieve wijk De Kwekerij in Doetinchem. Daar was haar, zei ze, naast het behaaglijk aanvoelen van de ruimten in de Flow huizen, wel opgevallen dat de woningen op warme dagen erg warm konden worden. Dat soort uitdagingen zijn nu, volgens Vermeend, precies van het soort waar de hulp van TNO bij gebruikt kan worden.

Met overheidssubsidie het bedrijfleven zoeken

TNO BioBuilt is mede mogelijk gemaakt door investeringen vanuit het Nationaal Groeifondsprogramma Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) van het ministerie van BZK en het FTO-investeringsprogramma voor toegepaste onderzoeksfaciliteiten van het ministerie van EZK.  Het lab moet een schakel zijn tussen onderzoek, industrie en bouwpraktijk. Zowel startups als gevestigde producenten, prefabbouwers en aanbieders van reststromen kunnen bij het instituut aankloppen om hun innovaties sneller hun weg te laten vinden naar de markt. Machteld de Kroon, managing director van de TNO-unit Mobility & Built Environment: ‘In TNO BioBuilt kunnen innovatieve oplossingen opgeschaald worden voor toepassing in de praktijk. Daarmee vormt het de ontbrekende schakel tussen technologische ontwikkeling en grootschalige toepassing.’