Ga naar hoofdinhoud

Nieuwbouwwijk Oosterwold

Gingen pioniers in de tweede helft van de vorige eeuw de nieuwe Flevopolder ontginnen, nu krijgen vele avonturiers de kans om in het voormalige agrarische gebied tussen Almere en Zeewolde hun droomhuis te verwezenlijken. En dat doen ze het liefst zo duurzaam en ecologisch mogelijk. Niet vreemd dat veel woningen in hout worden opgetrokken.

Het interview met architect Michel Post van ORIO architecten uit Soest vindt plaats in een Mongoolse joert in het gebied Oosterwold tussen Almere en Zeewolde. De joert is van een van zijn opdrachtgevers, een stel dat er tijdelijk in woont totdat hun woning klaar is. Het water voor de koffie wordt opgewarmd boven een open vuur. In Oosterwold, een nieuwbouwwijk op 43 vierkante kilometer voormalige agrarische grond, zijn sinds 2016 mensen actief om daar hun eigen droomwoning zelf te bouwen of te laten realiseren. Van de gemeente Almere krijgen ze daartoe alle ruimte, zowel letterlijk als figuurlijk. Iedereen mag een willekeurige vrije plek in het gebied kopen. Aan de kavelgrootte en -vorm zijn geen beperkingen. Het mogen vierkante, rechthoekige, ronde of bijvoorbeeld ovaalvormige lappen grond zijn. Niets is onmogelijk. Dat geldt ook voor de ontwerpen van de woningen. De gemeente heeft wel enkele algemene bouwregels opgesteld. Zo moeten de toekomstige bewoners gezamenlijk met omwonenden zelf de wegen aanleggen, de openbare ruimte inrichten en zorgdragen voor de waterhuishouding. Gewenste nutsvoorzieningen dient iedereen zelf aan te vragen. Twee meter van de buitenrand van iedere kavel is openbaar gebied en de vloeroppervlakte van de woning mag maximaal 12,5 procent van de gekochte grond worden. De rest van de kavel dient groen te worden ingevuld. Een woning op een kavel van 1200 m2 mag dus hoogstens 150 m2 bruto vloeroppervlak hebben, of dat nu gelijkvloers is of verdeeld over enkele etages.

Strobouw

Volgens plan moeten er in Oosterwold ooit zo’n 15.000 woningen komen. Daarvan zijn er nu circa driehonderd gerealiseerd en enkele honderden in aanbouw. Veel grondeigenaren doen dat zelf, meestal in samenwerking met een aannemer. Anderen besteden de bouw volledig uit. Wel schakelt vrijwel iedere toekomstige bewoner een architect in om gezamenlijk tot het gewenste ontwerp te komen. Een van de architecten die actief is in Oosterwold, is Michel Post. Hij heeft daar momenteel 22 opdrachtgevers. Enkele woningen zijn al opgeleverd, de meeste nog in aanbouw en de overige verkeren in de ontwerpfase. De opdrachtgevers hebben tevoren gekozen voor ecologisch bouwen en zijn bij Post uitgekomen vanwege zijn deskundigheid op het gebied van strobouw. Hij was medeoprichter en veertien jaar bestuurslid van Strobouw Nederland en schreef in 2012 het boek Bouwen met stro, het enige Nederlandse boek over dit onderwerp. ‘Bij strobouw ga je uit van een vurenhouten skelet dat je isoleert met stro. Daarvoor gebruik je strobalen van 36 x 48 cm en een lengte van 80 of 100 cm. Veel van mijn klanten plaatsen die balen zelf. Dat bespaart natuurlijk veel kosten. Een aannemer kan ook prefab elementen toepassen die al in de fabriek zijn gevuld met stro. Stro is een mooi en aangenaam product, heeft een goede isolatiewaarde en biedt een gezond woonklimaat.’

Vergrijzende en onderhoudsvrije gevels

In Oosterwold zijn op één na alle ontwerpen van Post strobouwwoningen. Eén opdrachtgever koos voor hennepdekens als isolatiemateriaal. Meestal worden de gevulde houtskeletelementen, die verbonden zijn met houten staanders, aan de binnenzijde voorzien van een laag leemstuc van 3 tot 4 cm dik. Aan de buitenzijde komt een houtvezelplaat met een dikte van 4 of 6 cm. Deze wordt afgewerkt met een dampopen kalkstuc of met houten latten die horizontaal of verticaal zijn bevestigd. Voor de buitengevels worden verschillende houtsoorten toegepast: ‘Vaak kiezen de klanten voor lariks of douglas of gemodificeerde houtsoorten zoals Accoya en Nobelwood. Die vergrijzen allemaal in de loop der jaren en vergen geen behandeling en onderhoud.’ Post gaat altijd uit van standaardmaten, past de detaillering aan op de bouwtechniek van de aannemer en kiest voor een constructeur die bekend is met rekenen in hout.

Moodboard

Voordat Post aan de slag gaat met een ontwerp, laat hij de opdrachtgever eerst een moodboard maken. Elk gezinslid doet dat voor zichzelf. Ze krijgen de opdracht om buiten gebaande paden te denken en hun dromen te volgen. Dan gaat hij met hen in gesprek om te achterhalen wat de afbeeldingen betekenen, hoe ze willen wonen en wat ze willen ervaren. ‘Op basis daarvan ga ik mijn ontwerp maken en kies ik de natuurlijke materialen die bij hen passen. Soms komen mensen al met een complete maquette op schaal. Ik vraag hoe die is ontstaan en ga dan verder met hen dat model uitwerken. De mens staat bij mij altijd centraal en het ontwerpproces loopt daardoor bij iedere klant anders. Ik laat me volledig door hen leiden en ben niet gebonden aan bouwvormen.’ Duurzaamheid is daarbij belangrijk, benadrukt hij. ‘Een betonnen huis kan dat uiteraard ook zijn omdat het vele jaren meegaat. Maar voor mij is duurzaamheid een grondhouding van waardering voor alles wat leeft. Het gaat wat mij betreft over gebruikskwaliteit, energie-efficiëntie en zorgvuldig omgaan met de omgeving. Daar passen natuurlijke materialen naadloos bij.’

Terpen

De architect laat artist impressions zien van de door hem ontworpen woningen in Oosterwold die al zijn gebouwd, in aanbouw zijn of waarvoor de eerste heipaal nog de grond in moet. Dat heien is overigens verplicht in Oosterwold, licht hij toe. Het is poldergebied en de verwachting is dat de grond zal zakken en het waterpeil gelijk blijft. Heipalen kunnen voorkomen dat de woningen meezakken. Om wateroverlast te voorkomen, moet de bovenkant van de begane grondvloer volgens de bouwregels minimaal 60 cm boven het maaiveld uitsteken, met als gevolg dat alle woningen op kleine terpen komen te staan. Uit de tekeningen van Post, en vervolgens tijdens de rondgang door het gebied, blijkt dat de wensen van de klanten inderdaad leiden tot een grote verscheidenheid aan ontwerpen. Zo lijkt de woning die al is opgeleverd op een schildpad met een sedum schild op zijn rug (p.15). Dat schild wordt omhooggehouden door een gekromde gelamineerde ligger die diagonaal over de hele woning loopt. Een andere eenlaagse woning van Post die bijna klaar is, is rechthoekig met een plat dak op twee niveaus, waarvan een dak uitsteekt en wordt ondersteund door houten staanders. De twee dakbedekkingen bestaan ieder uit meerdere lagen cross laminated timber (CLT) met een gezamenlijke dikte van 20 cm. Bovenop zijn de daken afgewerkt met een witte dakbedekking van EPDM die de onderliggende ruimten extra verkoeling geeft tijdens warme dagen (foto linksonder).

Reciprocerende dakconstructie

Verderop in Oosterwold is Jos Bregman volop bezig samen met een aannemer aan de bouw van zijn eigen huis, waarin hij met zijn partner Ellen Winkel gaat wonen. Hij plaatst balen stro in de vakken van het houtskelet. Hoewel er nog de nodige fantasie voor nodig is om de uiteindelijke woning voor ogen te krijgen, helpt de artist impression van Post een eind op weg. Het bouwwerk, dat de naam Swinging Art House heeft meegekregen, heeft een enigszins banaanvormige plattegrond en vele horizontale rondingen. Het krijgt prachtige uitzicht op de uitgestrekte landbouwgronden, die geen woonbestemming hebben gekregen. Bijzonder is de woonkamer met de reciprocerende dakconstructie, waarvan de kastanjehouten palen die elkaar ondersteunen al zichtbaar zijn. Aan de woonkamer komt een kas voor het telen van groenten en fruit. En vlakbij de plek waar het kookeiland komt staan twee robinia stammen die mede het dak ondersteunen. Deze zijn afkomstig van een boom die vorig jaar omwaaide op Landgoed Thedinghsweert in Kerk-Avezaath waar het stel nu nog woont.

Goed begrepen

Enkele honderden meters van dit huis vandaan is Anita Mollenberg de met leem gestuukte binnenmuren van haar woning met een slicht en water aan het egaliseren. Ze hoopt binnen niet al te lange tijd met haar man en kinderen hun nieuwe onderkomen te betrekken. Het vierkante gebouw telt twee etages met op de eerste verdieping een mooi balkon van douglas. De woning heeft een flauw zadeldak en op de begane grond een ronde uitstulping waarin de keuken komt. De ramen zijn in verhouding klein. Mollenberg: ‘We wilden zelf eerst juist een woning die naar buiten toe is gericht met veel glas. Michel Post merkte tijdens onze gesprekken dat wij eigenlijk meer de geborgenheid zochten. Hij heeft toen dit ontwerp gemaakt en daar zijn we uiteindelijk dolgelukkig mee. Dit past helemaal bij ons. Hij heeft ons helemaal begrepen.’

Bron: Het Houtblad 6 2019
Op de hoogte blijven van alles wat er speelt in de hout- en bouwsector? Word abonnee op Het Houtblad! Abonneer