In het Brabantse Oisterwijk staat een nieuwe villa die naadloos aansluit op de groene omgeving. Het langgerechte ranke schip van hout bestaat uit twee verschillende volumes. Dankzij het vele glas hebben de bewoners volop uitzicht op de omliggende natuur.
De eigenaren van de villa in Oisterwijk wilden graag een duurzame woning in een groene omgeving laten bouwen. Om dit avontuur aan te gaan, namen ze contact op met Frank Willems, architect-directeur van WillemsenU in Eindhoven. Geen vreemde keuze omdat dit architectenbureau zich juist heeft gespecialiseerd in complexe omgaven – ‘Dingen die lastig zijn, vinden we leuk’ – en duurzaamheid.
Wat duurzaamheid betreft gaat Willems voortdurend nieuwe uitdagingen aan. Zo is hij zelfs bezig met het verbouwen van vlas voor isolatie van woningen. ‘Dit doen we op een boerenland in Geldrop, waar we in de toekomst uiteindelijk een wooncollectief in hout gaan bouwen. Dat telen van vlas is experimenteel en de oogst is nog klein maar we willen dit project graag uitbreiden. Isovlas heeft al belangstelling getoond om ons vlas te verwerken in hun producten.’ Bovendien heeft Willems veel kennis van en liefde voor hout, wat mooi aansluit op de wensen van de Brabantse opdrachtgevers. ‘Het is een natuurlijk materiaal en daardoor telkens anders, wat ik erg interessant vind. Gebruik je het in de bouw, dan verbindt het tevens heel sterk met de natuur.’ Niet voor niets is Willems mede-eigenaar van UNICwonen. Dit is een design & build concept waarbij woningen geheel in houtskeletbouw worden ontworpen en gebouwd.
Centraal op de kavel
Toen de opdrachtgevers WillemsenU benaderden, was er nog geen locatie waar ze hun droom konden laten verwezenlijken. Samen met het architectenbureau wilden ze die zoektocht aangaan. De eerste plek die ze gezamenlijk vonden viel af maar de volgende bleek veel mogelijkheden te bieden. Op dit bosrijke perceel stond al een woning maar die was volgens Willems op een atypische plek gebouwd. ‘Hoewel het een grote locatie is, stond het huis helemaal aan de straatkant. Dus nogal prominent in beeld met weinig privacy. Wij hebben onderzoek gedaan naar een betere ligging voor de nieuwe woning. We hebben ervoor gekozen om die meer centraal op de kavel te plaatsen. Dan heb je veel ruimte rondom met aan de noordkant de bomen als decor. Je creëert meer privacy en je wordt omarmd door de natuur. Zo voeg je letterlijk iets toe aan het woon- en belevingsgenot. Zo maken we mooie plekken nog beter.’
Natuur als cadeau
Sloop van de bestaande woning was daarmee een voldongen feit. De volgende stap was het ontwerpen van de nieuwe villa. Willems kreeg een programma van de opdrachtgevers aangereikt maar voordat hij aan de slag ging, besprak hij uitvoerig met hen hoe ze daar willen leven. ‘Waar word je blij van, waar wil je ’s morgens zitten als de zon opkomt en hoe ga je met vrienden om die bij je op bezoek komen, zijn voorbeelden van wezenlijke vragen die ik hen heb voorgelegd. Zo werd ook duidelijk dat de twee kinderen van het gezin binnen niet al te lange tijd het huis uitgaan. Dan moeten de ruimtes niet te groot worden en vooral ook voor twee mensen fijn en comfortabel zijn.’ De wensenlijst van de toekomstige bewoners probeerde de architect af te stemmen op de bijzondere locatie met veel natuur. ‘Ik ben gaan ontwerpen vanuit deze plek. Ik heb gekozen voor een langgerekt volume waarbij je door de routing in de woning op elk moment van de dag de locatie anders beleeft. Vandaar ook dat er veel glas in het gebouw zit. De natuur krijg je hier immers cadeau.’
Ayous gevelbekleding
De nieuwe villa bestaat uit twee verschillende volumes met daartussen de entree van de woning. In het lage volume zitten de leefruimtes zoals de keuken, eetkamer, overdekte patio, woonkamer en werkruimte. Het hoge volume heeft twee bouwlagen met op de verdieping slaapkamers en een badkamer. Beide volumes vormen samen één harmonieus geheel. Die eenheid heeft de architect versterkt door de gevelbekleding strak te laten doorlopen, ook boven de carport en op de aanpalende garage die haaks op het hogere volume staan. Deze gevelbekleding bestaat uit latten van NaturalCladding die overwegend horizontaal maar ook op een speelse manier soms verticaal zijn aangebracht. Dit is thermisch gemodificeerd ayous-loofhout, dat van oorsprong uit Afrika komt. Het heeft een warme, moderne en luxe uitstraling, vrijwel geen noesten en vergrijst langzaam. Willems heeft ervoor gekozen om de latten te laten behandelen met Fix Brown, waardoor ze een bruinere uitstraling krijgen en langzamer en egaler vergrijzen dan zonder zo’n bewerking.
Gelamineerd raster
De hele begane grondvloer van de villa is van beton. Deze monolitische betonvloer loopt van binnen naar buiten door. Daarop staan de HSB-wanden van het lagere volume met daartussen de vele ramen die uitzicht bieden op de omgeving. Dit gedeelte is volgens de architect extra hoog gemaakt (4,5 meter) om een mooie verhouding te krijgen met het gestapelde volume van 6,6 meter. Opvallend is dat hierbinnen de bijzondere dakconstructie geheel in het zicht is gebleven. Deze bestaat uit een raster van gelamineerde vuren balken van 56 x 12 cm. Rondom zitten balken van 120 x 12 cm – deze steunen op de HSB-wanden – waartussen het raster is bevestigd. De bovenkanten van het raster en dat kader bevinden zich op gelijke hoogte. ‘We hebben als hoofdconstructeur de gehele constructie van deze woning voor onze rekening genomen, maar het orthogonale raster was de leukste constructieve uitdaging’, vertelt Rob van Gestel, die vaak samenwerkt met WillemsenU. Hij is constructeur en oprichter van Archimedes, een constructief adviesbureau in Eindhoven. ‘Het orthogonale grid lijkt te spelen met de zwaartekracht. Het zijn relatief grote overspanningen. Je zou kolommen verwachten maar die zijn er niet. De dakconstructie kraagt uit naar buiten. Een randbalk van 120 cm hoog vormt het kader rondom het orthogonale grid. Deze randbalk nivelleert de verschillende doorbuigingen van de dwarsbalken en leidt de krachten naar de uitkragende primaire balken. Het spelen met de zwaartekracht wordt mogelijk gemaakt door de robuuste maatvoering van de hoofdliggers. De balken van het raster overspannen in de breedte van het gebouw en daartussen zitten dwarsbalkjes. Bovenop is 36 mm underlayment aangebracht met daarop een sedumpakket.’
Constructief en esthetisch
Van Gestel vindt dit soort vraagstukken erg interessant. Zelf is hij ooit als architect afgestudeerd maar heeft zich uiteindelijk toegelegd op de constructie van gebouwen. ‘Met die opleiding architectuur als achtergrond is het extra leuk om met architecten te sparren en in dialoog te gaan. Dat is ook belangrijk om dit soort complexere opgaven samen goed op te lossen. Bij dit raster van in elkaar hangende balken leidt doorbuiging van de belangrijkste balken tot extra doorbuiging bij de rest. Gelukkig gaat Frank Willems doorgaans ook graag dit soort uitdagingen aan.’ Willems vult aan dat het raster naast de constructieve functie ook zeker een esthetische rol vervult. ‘Bovendien zorgt dat raster ervoor dat de hoogte binnenin dit volume ruim een meter lager uitvalt. Dat geeft een mooie schaal aan de woonruimte. Verder heb ik in het raster een akoestisch plafond laten aanbrengen op een ouderwetse manier met plankjes met spleetjes ertussen en daarachter akoestisch materiaal. De akoestische functie ervan hebben we laten berekenen. Ook hier in het plafond vond ik het mooi om in hout verder te denken. De donkere notenhouten plankjes van 58 mm breedte passen perfect bij het vuren raster.’
Ruig staal
Bij het hogere volume bestaan de buitenwanden uit poriso. Deze muren zijn op de begane grond zowel aan de binnen- als buitenzijde van betonstuc voorzien die mooi samengaat met de betonnen vloer op de begane grond. De kopse gevel is echter bekleed met verticale lichte eiken latten die mooi contrasteren met de donkere horizontale latten van NaturalCladding aan de buitenzijde van de slaapkamerverdieping. Deze verdieping heeft ook een betonnen vloer en dakconstructie. Een eyechatcher is de stalen trap naar deze etage. Deze is van blauwstaal, licht Willems toe. ‘We hebben het ruig gelaten. Net zoals we veel hout laten zien, doen we dat ook bij deze trap. Het metaal is alleen vernist ter bescherming tegen zuren uit handen. Tussen de staalplaat en de muur zitten de eikenhouten treden en op die staalplaat een leuning eveneens van eiken.’
Strak gedetailleerde villa
Niet alleen de villa heeft WillemsenU ontworpen maar ook het volledige interieur, waaronder diverse houten kasten en de keuken. Het keukenblok lijkt uit gestapelde balken te zijn opgebouwd maar bestaat daadwerkelijk uit fineer. ‘We hebben alles zo strak mogelijk gedetailleerd. De deuren zitten gelijk met het stucwerk en nergens vind je plinten en architraven. We zijn daarin best ver gegaan. En met een warmtepomp en de onzichtbare zonnepanelen op het dak is het ook gelukt deze woning energieneutraal te maken. Dankzij een aantal overstekken, waarbij het glas verder naar achter in de gevel staat, zal de opwarming in de zomer beperkt blijven. Op alle fronten hebben we ons ingezet om het project zo duurzaam mogelijk te maken binnen het budget.’
Lees ook: