Een door de Wereldbank met enthousiasme gestimuleerd programma voor de aanplant van eucalyptusplantages in Brazilië en dat te verrekenen als carbon credits heeft verschillende desastreuze gevolgen en is zo goed als nutteloos. Dat toont een documentaire van de Duitse zender ARD aan. Ook keurmerk FSC krijgt een veeg uit de pan.
De reportage, die op YouTube kan worden teruggekeken, volgt de effecten van carbon credits, die met enthousiaste medewerking van de wereldbank, zijn verworven door de aanplant van gecertificeerd bos in Brazilië. De bomen slaan CO2 op en die CO2 valt om te zetten als carbon credits voor vervuilende bedrijven, zoals de staalindustrie, die wettelijk verplicht zijn om hun uitstoot van CO2 op één of andere manier, aantoonbaar, te compenseren. Veel mooier dan nieuw bos op een plek waar nog geen bomen groeiden op gecertificeerde, dus duurzaam beheerde plantages wordt het niet, zou je denken.
De reportage heet ‘Verschollen_Schmutzige Geschäfte mit dem Klimaschutz’ en werd op 12 november uitgezonden op de Duitse zender ARD1. De titel kan vertaald worden als ‘Verdwenen- smerige zaakjes met klimaatbescherming’. De documentaire volgt twee verhaallijnen. Ten eerste die van de in Brazilië wonende en werkende professor Klemes Lachefski, die zich bekommert om de bewoners van de ‘cerrado’, het gemengde bos- en struikgebied dat een groot deel van het Zuid-Amerikaanse land bedenkt. Hun leefwereld wordt overgenomen door tienduizenden hectares aan plantagebos met eucalyptusbomen. Lachefski spreekt met de bewoners en met deskundigen en volgt wat er met het hout van de eucalyptusbomen gebeurt.
De andere verhaallijn volgt een team van onderzoekers van de Hochshule Weihenstephan-Triesdorf die onderzoek doen naar de soortenrijkdom en CO2 opslag van de cerrado ten opzichte van de monocultuur van de eucalyptusplantages.
CO2 komt al snel weer vrij
Lachefski eindigt bij de Duitse vestiging van de Wereldbank. Die bank steunt een wereldwijd programma van carbon credits waarbij grote, vervuilende bedrijven zoals staalbedrijven CO2 rechten kunnen kopen door FSC-gecertificeerd duurzaam beheerd bos aan te planten. De bomen die in Brazilië worden aangeplant worden echter gebruikt om er houtskool van te maken. Die houtskool wordt weer ingezet om ovens te verhitten die staal uit ijzererts halen. Alle opgeslagen CO2 komt dus in korte tijd weer vrij in het milieu. De erts wordt naar Europa verscheept waarna er met elektrische hoogovens ‘groen staal’ van gemaakt wordt. De Wereldbank blijkt deze korte cyclus van opslag en vrijgave van CO2 nog steeds een goed idee te vinden, omdat de inzet van houtskool die van bruinkool kan vervangen, en bruinkool is een fossiele delfstof, de CO2 in bruinkool is in miljoenen jaren opgeslagen.
Plantages slaan minder op dan cerrado
De eucalyptusplantages, ondertussen, die veelal eigendom zijn van staalfabrikanten als het Braziliaanse Gerdau, worden grootschaligf uitgerold, waarbij de plaatselijk bevolking wordt verjaagd van hun grondgebied en bestaande begroeiing wordt vernietigd. Mensen die zich verzetten worden, door particuliere beveiligingsbedrijven, mishandeld of zelfs vermoord, vertellen getuigen en deskundigen aan Lachefski. En door de behoefte aan water van deze enorme monocultures daalt in sommige gebieden de grondwaterstand met 10 centimeter per jaar, waardoor landbouw van andere gewassen niet meer mogelijk is. De uitkomsten van het onderzoek van de hogeschool laten zich raden: de soortenrijkdom in de cerrado is honderdvoudig groter dan in de plantages. Vooral in de grond van het natuurlijke bos wordt door wortels van planten en bomen veel meer CO2 opgeslagen dan in de eucalyptusplantages.
FSC wijst op fouten in documentaire
Het hoofdprobleem dat wordt aangekaart is de greenwashing van de staalindustrie die bomen aanplant om CO2 te compenseren die even later weer gewoon wordt uitgestoten. Maar de beschuldigende vinger gaat meermaals richting FSC. Bij die certificeerder staat immers de bevordering van welvaart en welzijn van de bestaande bevolking voorop, evenals een verantwoord waterbeheer en de bewaking van biodiversiteit. En toch hebben deze bossen FSC certificaten. FSC Duitsland stelt enorm geschrokken te zijn van de documentaire en kondigt stappen aan. Ook vestigt de certificeerder in een openbare verklaring de aandacht op een aantal omissies in de bewijsvoering van de documentairemakers.
