Ze kennen elkaar al sinds 2017 en zijn beide pioniers in bouwen met hout. De Londense architect Andrew Waugh was een paar dagen over in Nederland om met de Nederlandse architect en oprichter van Finch Buildings Jurrian Knijtijzer een tour te maken langs ontwikkelaars en bouwers.

We treffen Knijtijzer en Waugh in het hoofdkantoor van BPD in Amsterdam, waar ze een uur later een ontspannen sessie zullen verzorgen voor zo’n 30 aanwezigen. Die zijn deels werkzaam bij BPD, de grootste vastgoedontwikkelaar van ons land. De andere aanwezigen zijn genodigden, architecten en andere professionals uit de bouwbranche. Later die week bezochten de twee architecten ook twee bouwondernemingen (JaJo en Heijmans), ook voor een gemengd gezelschap professionals.

Bouwproces zoekt samenwerking

Deze lezingenserie is een initiatief van van Knijtijzers organisatie Finch Buildings. Knijtijzer: ‘We zien ons bedrijf als leverancier van een bouwproces: we ontwikkelen een bouwconcept met modulaire modules die door zijn opbouw van vloeren en plafonds van CLT, geschraagd door CLT kolommen, extreem goed aanpasbaar zijn, zowel in de maatvoering van de modules zelf als in het scheiden of juist samenvoegen van ruimten. Ik ben zelf architect, maar ik werk juist heel graag met ander architecten samen. Het is fascinerend om steeds samen tot gebouwen te komen die uniek van architectuur zijn. We hebben ook heel bewust gekozen om geen eigen fabriek te beginnen en hebben inmiddels laten zien dat je de modules van Finch Buildings in elke goede timmerfabriek in Nederland en ook in België kunt maken. Dat maakt ons op veel manieren onafhankelijk en dat maakt dat we met allerlei partijen samenwerking zoeken.’

Doorontwikkeld en uitgekiend

Andrew Waugh, oprichter en directeur van Waugh Thistleton Architects in Londen: ‘We bestuderen op onze R&D afdeling veel houtbouwconcepten over de hele wereld. Finch Buildings is het meest doorontwikkelde en uitgekiende concept dat ik ken. En dat is ook logisch, want Jurrian was er al heel vroeg bij, en heeft in Nederland al een flink aantal forse houtbouwprojecten gerealiseerd.
Voor mij is het zo: in het Verenigd Koninkrijk is de bouw op het moment dramatisch: de economie lijdt sterk onder de gevolgen van Brexit, met weinig hoop op spoedig herstel. Daarnaast is het voor de houtbouw nog eens een stuk lastiger, sinds de brand in de Grenfell-toren waarbij 72 mensen omkwamen, zijn de brandveiligheidsregels enorm verscherpt, met name voor houtbouw. Terwijl, bij de Grenfell Toren zijn de bestaande bouwvoorschriften door inhalige bouwbedrijven bewust overschreden! Inferieur materiaal is toegepast in de gevel en verplichte brandscheidende voorzieningen tussen de verdiepingen zijn gewoon weggelaten. Dat is allemaal aangetoond. Het is het soort ongeluk dat je krijgt zolang de sociale woningbouw is wat het is: zo laag mogelijke kwaliteit leveren voor zo weinig mogelijk geld. En inderdaad, er zat helemaal geen hout in dat hele gebouw.
Ondertussen hebben we er als houtbouwarchitecten wel last van. Ook omdat de duurzaamheidsambities van de Britse regering zijn afgeschaald. Dan zijn de ontwikkelingen in Europa een stuk gunstiger. We hebben verschillende mooie projecten in de Verenigde Staten op het moment, in Azië en in Scandinavië. Maar Nederland is echt vlakbij, Amsterdam is dichterbij Londen dan Manchester. Ik zou graag in Nederland willen bouwen.’

Eigenlijk een softewarebedrijf

Knijtijzer: ‘En wij zien juist mogelijkheden om het Finch Buildings systeem in licentie over de hele wereld uit te breiden. De kern van ons bedrijf zit in de tekeningen en ontwerpen. Waugh: ‘Dat heb ik je al heel lang geleden gezegd: jullie zijn eigenlijk een softwarebedrijf, fijn dat jullie dat tegenwoordig met me eens zijn!’ Knijtijzer: ‘We hebben een vaste leverancier van gelamineerd hout, Stora Enso. Het idee is om samenwerking te vinden met ontwikkelaars, architecten én timmerfabrieken die onze gestapelde woningen willen realiseren onder licentie. Dat betekent: gekeurd en geaudit door ons gaat zo’n timmerfabriek dan de ‘bouwpakketten’ die ze van Stora Enso en de andere leveranciers krijgen in hun werkplaats monteren tot de 3D modules zoals we die gewend zijn, met leidingen, bedradingen, natte groepen en keukens, woningscheidende wanden en buitenmuren er allemaal al in. Wij bewaken ook het bouwproces, de montage van het uiteindelijke gebouw.’ 

Bouwregelgeving als belemmering

Zijn er dan overal wel goede timmerfabrikanten te vinden? Knijtijzer: ‘Zeker, overal heb je in ieder geval fabrikanten van prefab bouwelementen. We hebben een bedrijf nodig dat gewend is om seriematig onder geconditioneerde omstandigheden te timmeren. Wij kunnen helpen met de rest, door te overleggen over wat er mogelijk anders, beter en sneller kan bij de productie van onze modules. Een hindernis voor deze plannen zie ik eerder in de bouwregelgeving ter plaatse en de vergunningverlening. Maar juist daar kan Waugh Thistleton ons helpen. Omdat ze internationaal werken weten ze daar per land en regio veel van af.’

Steeds minder op de bouwplaats

Bij de presentatie vertelt Knijtijzer veel over de demarcatie tussen wat er in de fabriek gebeurt en wat er daarna nog in de bouw gedaan moet worden. ‘We brengen dat heel duidelijk in beeld met verschillende kleuren in onze BIM modellen en de kunst is om steeds meer “de fabriek in te halen”, zodat er steeds minder handelingen op de bouwlocatie nodig zijn. Zo bespaar je op arbeidskosten en verliesdagen door weerproblemen.’

Wachtlijsten voor kantoor in Londen

Waugh laat uiteraard veel van de vaak besproken houten gebouwen van Waugh Thistleton Architects zien, waaronder zijn eerste woontorentje in CLT, het negenlaagse sociale woningbouwproject Murray Grove (2008), dat figureert in de VPRO documentaire Houtbouwers uit 2019. En het tienlaagse, 121 appartementen tellende Dalston Works uit 2017, lange tijd het grootste houten woongebouw ter wereld. Over het meer recente, veelbekroonde, kantoorgebouw The Black and White Building van Waugh Thistleton Architects in hartje Londen (2022) vertelde hij: ‘We moeten het in Engeland van ontwikkelaars met een eigen visie op duurzaamheid en comfort hebben. Die kiezen wel voor houtbouw. In The Black and White Building valt overal natuurlijk, ongefilterd licht binnen doordat we houten lamellen in de gevel hebben aangebracht. De vierkante meterprijs van dit bedrijfsverzamelgebouw is meer dan uitstekend en er is een wachtlijst om er kantoorruimte te kunnen huren. Dat is in de omringende kantoren wel anders.’

Noodzakelijke ontwikkeling

Dat alles maakt Waugh optimistisch. Op een vraag uit de zaal antwoorde hij ‘Houtbouw is een noodzakelijke ontwikkeling. Het kan gewoon niet anders dan dat we veel massaler dan nu overstappen op bouwen met natuurlijke en circulaire materialen. Dus ik ben er van overtuigd dat het allemaal goedkomt.’