Onder grote belangstelling, in de zaal en online, werd gisteren in het Duitse Olsberg een twee verdiepingen tellend gebouwtje onthuld dat gemaakt is van Duits berkenhout. De berk speelt een belangrijke rol in de bossenstrategie van de Duitsers, er wordt gezocht naar economische mogelijkheden.
De schaar werd gehanteerd door Eberhard von Wrede, voorzitter van een vereniging van boseigenaren in Nordrhein-Westfalen. De Duitse deelstaat, die aan Nederland grenst, werd de afgelopen jaren verhoudingsgewijs enorm getroffen door verschillende stormen. Daarbij zijn duizenden hectaren aan bos omgewaaid. Deze calamiteiten wezen de bos- en houtbranche er nog eens extra op wat ze al wisten: de monocultuur van sparrebomen (Fichte) die een groot deel van het woud uitmaakt is niet duurzaam. Zijn de stormen al een gevolg van de klimaatverandering, het steeds droger worden van de sparrebossen is dat ook evenals de toenemende gevoeligheid van de naaldbomen voor verschillende keverplagen.
Berken zijn pionierbomen
De Duitse houtindustrie, goed voor 180 miljard euro omzet, leunt voor ongeveer 90 procent op naaldhout, met name sparren. Daar zal verandering in moeten komen. De bossen moeten meer gemengd worden, er moeten meer loofhoutsoorten bijkomen. Tot de ‘pionierbomen’ die zeer snel wortel schieten op de door rampen ontstane kale plekken en zo het opnieuw ontstaan van bos bevorderen, behoren berkenbomen. Vanuit bosbeheer gezien zullen berken dus veel worden aangeplant. En in de komende decennia zal het aandeel naaldhout in de bossen afnemen en het aandeel loofhout toenemen.
Niet verankerd
Onder aanvoering van Stefanie Wieland van overheidsinstelling Wald und Holz Nordrhein Westfalen werd een project opgezet om van een partij berkenstammen (ca 50 kuub bruikbaar hout) uiteindelijk dit paviljoen te kunnen bouwen. Er waren meerdere hogescholen en deskundigen bij betrokken, ontworpen werd hij door derdejaars studenten van de houtbouwopleiding van de TU in Aken. Het overkragende balkon op de verdieping wordt alleen ondersteund met stalen kolommen omdat het gebouwtje niet verankert staat. Het staat voorlopig in de hal van het Zentrum Holz, een groot complex in Olsberg (In het Sauerland achter Dortmund, nabij de populaire wintersportplaats Winterberg) waar allerlei andere mock-ups en demonstratieopstellingen staan die met houtbouw van doen hebben.
Sorteren en classificeren
Berkenhout, mits dik en recht genoeg, na de kap snel verzaagd en iets langer gedroogd van naaldhout, blijkt een hogere dichtheid en grotere weerstand bij drukproeven te hebben dan naaldhout. ‘De weerstand van berkenhout begint waar die van sparrenhout eindigt, aldus Katjha Frühwald van de TU in Lippe, die met haar studenten vergaand onderzoek naar sortering en classificatie van het materiaal gedaan heeft. Zij wees er op dat het waarschijnlijk tientallen jaren zal duren voordat berkenhout uiteindelijk in de juiste NEN en DIN-codes gevat kan worden. Een proces waar men wel mee wil aanvangen, op den duur ook voor andere loofhoutsoorten.
Berken al toegepast als bouwmateriaal
Een veel kortere weg is die van de ETA, European Technical Approvement. Dat kunnen fabrikanten aanvragen op een zelf ontwikkeld product. Daar komt ook veel testen, berekenen en bewijzen aan te pas. De Oostenrijkse houtproducten Hasslacher Norica is de enige ter wereld die sinds kort over zo’n ETA op balken en kolommen van berkenhout beschikt. In het Duitse Ingelheim vindt momenteel de afbouw plaats van een vierlaags kantoorgebouw dat van dit berkenhout gemaakt is. Daarbij is echter Russisch berken gebruikt uit de eigen vestiging van Hasslacher in dat land. Die is onlangs afgestoten wegens de oorlog in Oekraïne.
