De zes beste projecten van de Belgische houtarchitectuur zijn gehuldigd tijdens een feestelijke ceremonie op 12 december 2024 in Brussel. Het was de apotheose van de tweede editie van de Belgian Timber Construction Awards, georganiseerd door Hout Info Bois. Doel van de prijs is om de Belgische houtbouw te promoten en innovatieve houtarchitectuur te stimuleren en belonen, en dat gebeurde ook op deze avond. Aansluitend op de prijsuitreiking sprak Oskar Norelius van het Zweedse White Arkitekter over de uitzonderlijke houtbouwprojecten van zijn bureau.
Locatie van de uitreiking was het postkantoor van de Gare Maritime, het door Neutelings Riedijk getransformeerde goederenspoorstation in Brussel en winnaar van een van de Belgian Timber Construction Awards in 2020. Organisator Hout Info Bois is het nationale advies- en informatiecentrum over de toepassing van hout in de bouw, design en meubels. De naam van de organisatie is tweetalig en de prijs heeft wijselijk een neutrale Engelse titel. De hele presentatie was afwisselend in het Nederlands en het Frans en werd simultaan vertaald.
Na een onthaal door Hugues Frère van Hout Info Bois, was het podium voor Karen Allacker, hoogleraar aan het Departement Architectuur van de KU Leuven en voorzitter van de negenkoppige jury. Ze noemde de redenen waarom in de ingediende projecten voor hout is gekozen: die hebben betrekking op ecologie, esthetiek, de prestaties van hout, het financiële aspect (omdat afwerking achterwege kan blijven) en de bouwsnelheid. Bij de indieners zaten veel voorbeelden van glulam en CLT en ook hybride projecten met innovatieve combinaties van hout met andere materialen.
Projecten in vijf categorieën
Voor de beste houtbouwprojecten in België van de afgelopen 4 jaar zijn vijf categorieprijzen én een extra juryprijs. Naast een houten trofee waren er voor de architecten van de gekozen projecten geldprijzen te winnen van 3.000 en 4.000 euro. Uit de 65 inzendingen zijn in elke categorie 3 genomineerden geselecteerd, die eveneens pas op 12 december bekend werden gemaakt, en hier werden onderscheiden als 2e en 3e prijs.
Drie categorieën zijn overeenkomstig die van de Nationale Houtbouwprijs in Nederland, die Het Houtblad in november heeft uitgereikt: Residentieel (woningbouw) Multi-residentieel (seriematige woningbouw) en Niet-residentieel (utiliteitsbouw). Daaraan voegen onze zuiderburen twee categorieën toe: Optoppingen en Uitbreidingen.
Categorie Optoppingen: Cohousing Gummarushof
Uit de zes inzendingen in deze categorie is tot winnaar gekozen het project Cohousing Gumm (of Gummarushof) in Mechelen van architectenbureau DENC Studio. Dit is een soort CPO project – in Vlaanderen nog zelden in praktijk gebracht – waar een klooster met jongens- en meisjesschool is getransformeerd tot woningen en gemeenschappelijke en buurtvoorzieningen. Het bisdom, de voormalige eigenaar, vond een sociaal geïnspireerde herbestemming belangrijker dan een snelle verkoop en gaf de bewonersgroep ruim de tijd om met de architect een concreet plan uit te werken. De optopping van de twee scholen is gerealiseerd met een houten dragende structuur en binnenwanden. In elk klaslokaal is nu een woning. Ook de toneelzaal werd opgesplitst en opgetopt. Dankzij de verschillende indelingen en afmetingen, biedt het complex nu onderdak aan alleenstaanden en gezinnen met of zonder kinderen.
De tweede prijs in deze categorie ging naar 15(21) a school, een eenlaagse optopping in CLT van een middelbare school in Brussel Schaarbeek naar ontwerp van architectenbureau a practice. De derde prijs was voor de optopping in houtskeletbouw en een houten spantconstructie van het museum van Brouwerij Cantillon in Anderlecht naar ontwerp van GÉNÉRALE -assemblée d’architectes.
Uitbreidingen: molenwiek als inspiratie
De meeste van de 13 inzendingen in de categorie betreffen woninguitbreidingen, maar de eerste prijs ging naar het Café Trappisten Westmalle van Lava architecten. Het bestaande café bij de brouwerij, met een grondplan van vier molenwieken, is uitgebreid met twee paviljoens aan de uiteinde van twee molenwieken. Met zo min mogelijk kolommen overspannen vier hoofdliggers de vrije ruimtes, waarbij de houten balken op elkaar afdragen. Kolommen en balken bestaan uit gelamineerd lariks. In het oculus, waar de vier liggers een vierkant vormen, zorgt een groot daklicht voor royaal daglicht.
De tweede en derde prijs gingen naar woninguitbreidingen in Ciney en Eke Nazareth. De laatste is bibliotheek-paviljoen, een ruimte die volledig omgeven is door een houten kast, die zowel de boeken als het dak draagt.
Niet-residentiële gebouwen: Recypark
Uit de 21 inzendingen in de categorie utiliteitsbouw kwam het Recypark in Anderlecht van architectenbureau 51N4E als winnaar uit de bus. De constructie van dit containergebouw voor afvalscheiding en recyclering bestaat zelf ook grotendeels uit gerecycleerde spanten uit een oude manege. De architecten wisten een extra functie toe te voegen: het dak overkapt ook een nieuwe skatebaan direct naast het recycleerstation aan het kanaal Brussel-Charleroi. Het verplaatsen en hergebruiken van een bestaande hal was totaal nieuw voor de ontwerp- en aanbestedingsprocedures voor overheidsopdrachten. Deze baanbrekende benadering heeft de ambitie om als referentie te fungeren voor nieuwe projecten waarbij hout voor constructiedoeleinden hergebruikt wordt.
De jury kende de tweede prijs in utiliteitsbouw toe aan Infrastructure nature een accommodatie voor natuuractiviteiten in Braives van Bruum architecture + Thibaut Brogneaux architectures. Dit project kreeg uiteindelijk ook de Juryprijs (2000 euro), mede vanwege het maatschappelijke waarde ervan. De derde prijs ging naar Basisschool de Schatkist Brussel van architectenbureau a2O.
Categorie multi-residentieel: Tour Brunfaut
In deze categorie zijn zeven seriematige woningbouwprojecten ingezonden. Woontoren Brunfaut van architectenbureau A229 ging er met de eerste prijs vandoor. Deze woontoren uit 1965 in de wijk Molenbeek in Brussel is tot op de stalen draagconstructie gestript, in 5 richtingen uitgebreid en nieuw ingevuld met o.a. CLT vloeren en wanden. Het totaal aantal appartementen is behouden en de typologie gediversifieerd, van studio’s tot appartementen met vijf slaapkamers. Het vloeroppervlakte is verdubbeld door een verhoging van 16 tot 21 verdiepingen en een uitbreiding van de plattegrond. Een nieuwe brugstructuur op de 18e verdieping ondersteunt de verhoging, die steunt op nieuwe laterale funderingen. 10.000 m² CLT-vloeren zijn in de bestaande staalconstructie geplaatst. De windbelasting wordt gestabiliseerd door horizontale krachten om te leiden naar de centrale betonnen kern en de gevelversteviging. Boven een transparante begane grond bestaat de nieuwe gevel uit houtskeletbouw met een spiegelende gevelbekleding.
De tweede prijs in de categorie multi-residentieel ging naar het project Groepswoning in Saint-Servais, van architectenbureau Specimen. Een complex zorgwoningen Duinhelm in Oostende van RAAMWERK collectief voor architectuur stedenbouw en scenografie won de derde prijs.
Residentieel: Gallery House
17 inzendingen waren er in de categorie residentieel, particuliere woningen dus. Winnaar is het Gallery house in Landegem van architect Wim Goes. Dit vrijstaande huis gaat door toepassing van natuurlijke materialen als het houten skelet en een gevel van kalkhennep mooi op in de landelijke omgeving. Om de constructie te beschermen tegen wind, regen en zon, beschutten onbehandelde aluminium luifels op verschillende hoogtes de gevel en reguleren ze de zoninval.
De tweede prijs ging naar het BTR house (huis Boterberg) een rijwoning met splitlevels in Linkebeek, van DéDal architectes en de derde prijs naar het huis Tulpen in Hoeilaart, ontworpen door Atelier Architecture d’Hoop Bergé.
Oskar Norelius: Pushing the boundaries for timber construction
Na de feestelijke prijsuitreiking was het woord aan Oskar Norelius van White Arkitekter. In zijn lezing “Pushing the boundaries for timber construction – From Sara Culture Centre to Stockholm Wood City” kwamen diverse houtbouwprojecten aan de orde van zijn bureau White Arkitekter uit Stockholm, waarvan het spraakmakende Kulturhus Sara in het Zweedse Skelleftea uit 2021 al uitgebreid in het Houtblad en op de Houtdag 2021 is besproken. Het meest bijzondere project, waar het bureau al vele jaren aan werkt, is Wood City, een hele wijk met 2000 woningen en 7000 werkplekken in houten gebouwen op de oude mijnbouwlocatie Sickla aan de rand van Stockholm. White Arkitekter is betrokken bij de algehele opzet van de wijk, en vult enkele deelprojecten ook zelf in. Het eerste deelproject, Mont Nobel Quartier 7 met drie woongebouwen is nu in uitvoering. Gebouw K is het tweede project in Wood City, een kantoorgebouw dat in 2026 in uitvoering gaat. Dit staat boven op een van de mijnen en krijgt een bijzondere indeling en structuur.
